يك مثقال فرفيون نوشادر از هريك نيم مثقال سكبينج دو دانك اجزا را باب رازيانه يا آب سداب صلايه نمايند و خشك سازند و باز مكرر صلايه كرده در چشم كشند و اكر طسوجى مشك اضافه كنند بهتر باشد كحلى كه موجب حدت بصر شود و منع نزول آب كند صنعت آن توتياى كرمانى ده درم با آب باديان يا آب مرزنجوش مكرر پرورده كرده و خشك كرده پس زنجبيل فلفل ماميران چينى از هريك دو درم مجموع را كوفته و بيخته ديكربار بر سنك صلايه با آب باديان بسايند و خشك كرده در چشم كشند كحل مرارات مقدمهء نزول آب و تاريكى چشم را نافع است صنعت آن عصارهء باديان حضض مكى زهرهء كلنك زهرهء خروس زهرهء كبك از هريك سه درم زهرهء ماهى شبوط كافور از هريك يك و نيم دانك زهرها را در سايه خشك سازند پس مجموع را با آب باديان بسايند و بكذارند تا خشك شود باز بر روى سنك مكرر صلايه كنند و با ميل به كار برند كه سودمند و نافع بود كحل الرّمانين بيمارستان چشم را جلا دهد و تقويت بخشد صنعت آن توتياى كرمانى مسحوق يك اوقيه شحم رمان دو كف عاقرقرحا شب يمانى و از هريك نيم اوقيه آب انار ترش آب انار شيرين از هريك يك رطل در شيشه كنند و در آفتاب كذارند تا غليظ كردد پس صاف نمايند و بريزند در هر يك رطل از مجموع آب انارين از هريك از صبر سقوطرى فلفل سفيد دارفلفل نوشادر يك درم و باهم بسايند و در سايه خشك نمايند و عند الحاجت به كار برند و اين كحل هرچند كهنه شود بهتر است كحل روشنائى بيمارستان جالى و مقوى چشم است صنعت آن شادنج مسحوق مغسول حجر را سخت مسحوق مغسول از هريك شصت درم اقليمياى فضه محرق مسحوق مغسول بيست درم بورهء ارمنى زنجار عراقى از هريك ده درم شحم حنظل زعفران از هريك دو درم نانخواه چهار درم بسيار نرم سائيده استعمال نمايند باب الكاف مع الرّاء المهملة كردناج بكسر كاف و سكون راى مهمله و كسر دال مهمله و فتح نون و الف و جيم و كردناك نيز نامند كبابى است كه بعد از نيم پخته كردن مرغ و امثال آن باتش برشته كنند و در وقت برشته كردن روغن و شيرهء بادام بران زنند جهة مرتاضين و معدهء حار و تقويت بدن مفيد و مضرّ معدهء ضعيف و مصلحش ميپنحتج است باب الكاف مع الشّين المعجمة كشوث بضم و بفتح كاف و ضمّ شين و سكون واو و ثاى مثلثه و اكشوث بضمّ همزه و كشوثا بالف در اخر نيز امده و بهندى ابرميل و اكاس‌بيل و امرلته كويند كياهى است مانند ريسمان باريك بىبرك و ساق و مائل بزردى و تيركى كه بر خارها و كياها ميرويد و مىتند و كلش ريزه مايل بسفيدى و در او تلخى و عفوصتى است و تلخيش غالب است و تخمش كوچكتر از تخم ترب و مايل به تندى و زردى با وجود آنكه كشوث مركب القوى است در اوّل كرم و در اخر دويم خشك و مفتح سدهء احشا و منقى اوساخ از شكم اطفال و مدر بول و حيض و عرق و شير و مقوى معده و جكر و رافع فضلات و معفن عرق و ملين طبع و جهة تبهاى كهنه و يرقان و تنقيهء بدن و اختناق و ربو و مغص و ضعف معده و جكر و سپرز و رياح آن را نافعست و خوردن آن با سركه مسكن فواق و بسيار و خوردن آن ثقيل بر معده و سائيده عصارهء خشك برى با شراب ورد مقوى معده و مسكر و طلاى كشوث در حمام بر بدن زايل ميكرداند اوساخ بدن را و آب آن با سكنجبين مسهل صفرا و دافع يرقان و مطبوخ آن در تفتيح و خيسانيدهء آن در اسهال قوىتر و قدر شربت از آب آن دو اوقيه و از جرم آن در مطبوخات پانزده درم و مغثى و مصلحش كثيرا و تخم آن در افعال قويتر از ساير اجزا و ضماد آن جهت جرب و نقرس مفيد بودادهء آن قابض و حمول آن جهت نزف الدّم و سيلان رحم نافع و قدر شربتش دو درهم و كويند مضرّ سپرز است و مصلحش سكنجبين و مضرّ ريه و مصلحش كاسنى و بدلش بادروج و دو ثلث آن افسنتين است فصل در ذكر نسخ شرابهائى كه اصل و عمود انها كشوث است بدانكه كفته‌اند كه تخم كشوث را در اشربه نبايد كوبيد بلكه درست در خربطه بسته طبخ نمايند و بعد طبخ ماليده فشرده دور كنند و لهذا اين را عوام تخم كيسه مىنامند شراب كشوث قابض تاليف اقا اشرف صنعت آن پوست بيخ كاسنى پانزده مثقال تخم كشوث تخم خرفهء مقشر از هريك هفت مثقال تخم كاسنى تخم خيار بادرنك سه مثقال كشنيز خشك بوداده سه مثقال كل سرخ دو مثقال كزمازج سه مثقال جو مقشر پنج مثقال عصارهء لحية التيس يك مثقال تخم حماض كلنار فارسى صندل سفيد از هريك دو مثقال آب زرشك بيست و پنج مثقال آب سماق آب انار دانه از هريك بيست مثقال كل ارمنى طباشير سفيد رب السوس كثيرا از هريك سه مثقال قند سفيد هفتاد مثقال بدستور مقرر مرتّب نمايند شراب كشوث معمول كه مشهور به بزورى است صنعت آن تخم كاسنى تخم رازيانه انيسون تخم خيارين تخم خربزه تخم كرمك تخم كشوث ريشهء كشوث از هريك پنج مثقال پوست بيخ كاسنى پوست بيخ رازيانه از هريك هفت مثقال سركهء انكورى چهل مثقال قند سفيد هفتاد پنج مثقال بدستور مقرر بقوام اورند [ شراب كشوث منقول از خط ميرزائى ميرزا رحيم غفر اللّه له ] شراب كشوث منقول از خط ميرزائى ميرزا رحيم غفر اللّه له قلمى فرموده‌اند كه اين شراب را از براى اقا انيس تركيب نموده در حالتى كه نزديك به حالت دق داشت بسيار منتفع شد صنعت آن تخم كاسنى رازيانه از هريك پنج مثقال بيخ كاسنى اصل السّوس تخم كشوث تخم خيار بادرنك از هريك ده مثقال تخم خيار كل كشوث و ريشهء كشوث تخم خربزه بيخ رازيانه ربّ السوس از هريك هفت مثقال قند سفيد هشتاد مثقال شيرخشت سى مثقال بدستور مرتب نمايند شراب كشوث از محمد بن زكريا رازى صنعت آن تخم كشوث چهل درم كل بنفشه شاهتره از هريك بيست درم افسنتين رومى كاوزبان كل سرخ از هريك يك‌صد عدد مجموع را در نهصد و شصت مثقال آب يك شب بخيسانند و روز ديكر بجوشانند تا ثلث آب بماند صافى نموده با سى مثقال ترنجبين و دويست و چهل مثقال قند سفيد بقوام اورند شربتى از يك اوقيه تا دو اوقيه شراب كشوث معمول حكيم جلالا صنعت آن پوست بيخ كاسنى پوست بيخ رازيانه از هريك هفت مثقال تخم كاسنى تخم خيار تخم خربزه رازيانه انيسون از هريك پنج مثقال تخم كشوث اجزا را در ديك كرده باب بجوشانند و تخم كشوث را در كتان بسته در ديك اندازند بعد از آن صافى نموده با هفتاد پنج مثقال قند سفيد و چهل مثقال سركه بقوام اورند [ شراب كشوث بنسخهء ديگر مفتح سدهء جگر است و معده را قوت دهد ] شراب كشوث بنسخهء ديكر مفتح سدهء جكر است و معده را قوت دهد و براى استسقا نافع است و اوجاع مفاصل را مناسب باشد صنعت آن پوست بيخ كاسنى سى مثقال پوست بيخ رازيانه تخم كاسنى از هريك بيست مثقال پوست بيخ كرفس رازيانه از هريك ده مثقال تخم كشوث پنج مثقال مجموع را نيم كوفته در سه رطل آب بجوشانند سه شبانه‌روز بعد از آن بجوشانند و صافى نموده با يكمن قند سفيد بقوام اورند [ شراب كشوث كه در اصفهان بسيار شهرت دارد ] شراب كشوث كه در اصفهان بسيار شهرت دارد و مستعمل اطباى آنجا است مفتح سدّه و مليّن طبع و مقوى جكر و معده و از براى تبهاى مركبّه و سوء القنيه و احتباس بول صنعت آن پوست بيخ رازيانه غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع انيسون از هريك دو مثقال ادويه را نيم كوفته تخم كشوث كل كشوث در كيسهء كتانى كرده با ساير ادويه در آب بجوشانند و بپالايند و با نود مثقال شكر صافى نموده يا شيرخشت خراسانى بقوام اورند شربتى تا دو مثقال آن را با شيرهء تخم كاسنى و شيرهء تخم خربزه با آب كاسنى تازه و امثال اينها بنوشند [ شراب كشوث منقول از خط ميرزا رحيم ] شراب كشوث منقول از خط ميرزا رحيم قلمى فرموده‌اند كه اين نسخهء حكيم اشرف است از جهة ادرار طمث در ايّام طهر ميدهند ازارها كه از حبس طمث بهم رسيده باشد مانند كرفتن دل و غشى و سودا را نافع و مجربست صنعت آن تخم خيار تخم خربزه تخم كشوث كل كشوث ريشهء كشوث مغز انجكك از هريك ده مثقال كل سرخ كاوزبان دوقو تخم كاسنى استخدوس تخم شاه‌تره از هريك پنج مثقال عنب الثعلب لوبياى سرخ از هريك هفت مثقال كل كاوزبان مشكطرامشيع پرسياوشان زوفاى خشك از هريك چهار مثقال پوست بيخ كاسنى بيست و پنج مثقال بزر كاكنج سه مثقال سركهء انكورى كهنه يك شيشه شيرخشت قند سفيد از هريك چهل مثقال ترنجبين پنجاه مثقال بدستور مرتب نمايند [ شراب كشوث منقول از خط ميرزا معز الدين محمد موسوى حكيم باشى ] شراب كشوث منقول از خط ميرزا معز الدين محمد موسوى حكيم باشى قلمى فرموده‌اند كه اين نسخه در اصفهان